İran’daki savaş ve Hürmüz Boğazı’nın kapanması, küresel enerji piyasalarında dengeleri sarsarken petrol fiyatlarında sert yükselişe yol açtı. Yaşanan arz şoku, Avrupa’nın en büyük enerji tedarikçilerinden Norveç’in gelirlerini rekor seviyeye taşıdı.
ARZ ŞOKU FİYATLARI TIRMANDIRDI
Küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin önemli bir bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı’nın devre dışı kalması, piyasada arzın daralmasına neden oldu. Bu gelişmeyle birlikte petrol fiyatları mart ayında hızla yükseldi.
Analist Jan Olav Rorhus, söz konusu artışın Norveç ekonomisine doğrudan yansıdığını belirterek, “Bu durum, tarihin en yüksek ihracat değerine ulaşılmasına katkı sağladı” ifadelerini kullandı. Norveç’in, savaşın başlangıcından bu yana yaklaşık 5 milyar dolar ek gelir elde ettiği hesaplanıyor.
İHRACATTA REKOR ARTIŞ
Norveç’in ham petrol ihracatı mart ayında 57,4 milyar Norveç kronuna (yaklaşık 6 milyar dolar) ulaştı. Bu rakam, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 68’lik artış anlamına geliyor.
Aynı dönemde petrolün varil fiyatı ortalama 1.014 kron (107 dolar) seviyesine çıkarak Eylül 2023’ten bu yana en yüksek aylık ortalamaya ulaştı.
AVRUPA’NIN EN KRİTİK TEDARİKÇİSİ
Rusya hariç Avrupa’nın en büyük petrol ve doğal gaz üreticisi konumunda bulunan Norveç, enerji krizinin derinleştiği bu dönemde kıtanın en kritik tedarikçilerinden biri haline geldi.
Ülke, ürettiği petrolün yaklaşık yüzde 95’ini, doğal gazın ise neredeyse tamamını Avrupa Birliği ve İngiltere’ye ihraç ediyor.
TRUMP’TAN ENERJİ ELEŞTİRİSİ
ABD Başkanı Donald Trump, gelişmelere ilişkin yaptığı açıklamada Avrupa’nın enerji politikalarını hedef aldı. İngiltere’nin Kuzey Denizi’ndeki kaynakları yeterince kullanmadığını savunan Trump, Norveç’in bölgedeki petrolü daha yüksek fiyatlarla sattığını öne sürdü.
Trump, “Norveç, Kuzey Denizi petrolünü İngiltere’ye iki kat fiyatla satıyor. Servet kazanıyorlar” ifadelerini kullandı.
PETROL GELİRLERİ REFAHIN TEMELİ
Norveç ekonomisi büyük ölçüde petrol ve doğal gaz gelirlerine dayanıyor. Bu gelirler, 1990’larda kurulan ve dünyanın en büyük egemen varlık fonlarından biri olan devlet fonunda değerlendiriliyor.
Yaklaşık 2,19 trilyon dolarlık büyüklüğe ulaşan fon, gelecekte enerji gelirlerinin azalması ihtimaline karşı ekonomik güvence sağlamayı amaçlıyor.
“SAVAŞ KAZANCI” TARTIŞMASI
Öte yandan artan gelirler, Norveç kamuoyunda tartışmaları da beraberinde getirdi. Bazı kesimler, enerji faaliyetlerinin çevresel etkilerine dikkat çekerken, bazıları ise savaş ortamından ekonomik kazanç sağlanmasını etik açıdan sorguluyor.
Nobel Barış Ödülü’ne ev sahipliği yapan bir ülkenin savaş kaynaklı gelir artışı yaşamasının, ülkenin değerleriyle çeliştiği yönünde eleştiriler dile getiriliyor.
