Türkiye’ye 2011’den itibaren farklı sosyoekonomik profillere sahip milyonlarca Suriyeli geldi. Bu grubu kabaca ikiye ayırmak mümkün: Birincisi, sermaye sahibi olanlar. Bunların bir bölümü gayrimenkul satın alarak vatandaşlık aldı, şirket kurdu, istihdam yarattı. İkinci grup ise maddi imkânı kısıtlı olanlardan oluşuyor; çoğu tarımda, inşaatta, tekstilde ya da hizmet sektöründe düşük ücretli emek olarak çalışmaya başladı.
Bugün Suriye’de yeni bir siyasi düzenin kurulma süreci konuşuluyor. Bu gelişmenin yalnızca politik ve sosyal yansımaları değil, Türkiye ekonomisine doğrudan etkileri de olacak. Özellikle de Suriyelilerin önemli bir bölümünün ülkelerine dönmesi ihtimali gündeme geliyor. Yanmış ve yıkılmış şehirlerde IMF, Dünya Bankası ve diğer uluslararası kuruluşların desteğiyle ciddi bir yeniden yapılanma süreci başlaması bekleniyor. Bu süreçte Türk müteahhitlik firmalarının da yer alması güçlü bir ihtimal. Böyle olursa, yıllardır Türkiye’de geçici olarak yaşayan Suriyelilerin önemli bir kısmı, daha yüksek ücretlerle çalışabilecekleri bu yeniden inşa sürecine katılmak üzere ülkelerine dönebilir. Bu durum da belli açılardan ekonomimizi etkileyecektir.
Emek Piyasasına Etkiler
Türkiye’de düşük maliyetli işgücü olarak kullanılan ikinci gruptaki Suriyelilerin bir bölümünün dönmesi, özellikle inşaat, üretim sanayii ve tekstil gibi sektörlerde emek maliyetini artıracaktır. İşverenler daha yüksek ücretlerle Türk işçi çalıştırmak zorunda kalacak, bu da üretim maliyetlerini yükseltecektir. Normal koşullarda firmalar bu artışı fiyatlara yansıtabilir; ancak talebin zayıf olduğu bir dönemde bu pek kolay olmayacaktır. Dolayısıyla kâr marjlarının daralması muhtemeldir.
Sermaye ve İşletme Yapısına Etkiler
Sermaye sahibi Suriyelilerden bir bölümü, Türkiye’de kazandıkları değerleri nakde çevirip ülkelerine dönebilir. Bu durum GSYH’ye sınırlı bir olumsuz etki yapar. Ancak işleri iyi gidenlerin önemli bir kısmı Türkiye’deki yatırımlarını koruyup Suriye’de de yeni işlere girmeyi tercih edecektir. Böylece bir tür çift yönlü iş modeli ortaya çıkabilir. Yani sermayenin tamamıyla kaybolması yerine, Türkiye ile Suriye arasında gidip gelen yatırımlar söz konusu olabilir.
Konut Piyasasına Etkiler
Suriyelilerin Türkiye’de vatandaşlık almak için yaptıkları konut yatırımlarının bir bölümü, ülkelerine dönüşle birlikte satışa çıkabilir. Bu, özellikle büyük şehirlerde konut piyasasında fiyatların ve kiraların kısmen gevşemesine yol açabilir. Ölçek çok büyük olmayabilir ama zaten kırılgan olan gayrimenkul piyasasında psikolojik etki yaratması mümkündür.
Kamu Maliyesine Etkiler
Suriyelilerin ülkelerine dönmesi halinde, Türkiye’de kaldıkları sürede yararlandıkları sosyal yardımlar, sağlık hizmetleri ve eğitim desteği gibi kalemlerde kamu harcaması azalacaktır. Bu da bütçe açığını sınırlı da olsa daraltıcı yönde etki yapar. Dolayısıyla kamu maliyesi açısından Suriyelilerin dönüşü kısa vadede rahatlama sağlayabilir.
Kişi Başına Gelir ve Büyüme
Ülkeden ayrılan Suriyelilerin nüfustan düşmesi, kişi başına gelir hesabında teknik bir artışa yol açabilir. Çünkü vatandaşlık almamış sığınmacılar zaten bu hesaplamaya dahil edilmiyor. Dolayısıyla GSYH’nin düşüşü ile kişi başına gelirdeki değişim aynı hızda olmayacaktır.
Sonuç
Suriyelilerin ülkelerine dönüşü, Türkiye ekonomisi üzerinde çok boyutlu etkilere yol açacaktır. Ucuz işgücünün azalması maliyetleri artırabilir, sermaye yatırımlarının bir bölümü geri çekilebilir, konut piyasasında fiyatlar baskı görebilir. Buna karşılık kamu maliyesinde rahatlama sağlanabilir, kişi başına gelirde teknik artış görülebilir.
Asıl belirleyici unsur, dönüşün kapsamı ve hızı olacaktır. Eğer bu süreç kademeli gerçekleşirse ekonomi uyum sağlayabilir. Ancak ani bir dönüş, özellikle işgücü piyasasında ve konut sektöründe sarsıntılara neden olabilir. Türkiye’nin yapması gereken, bu dönüşü öngörerek planlama yapmak, kamu yardımlarını kademeli biçimde azaltarak teşvik edici adımlar atmaktır. Çünkü mesele sadece ekonomik değil; toplumsal düzenin geleceği de bu kararlarla şekillenecektir.
