ABD’de seçim atmosferi yeniden ısınırken, Donald Trump’ın yıllar önce gündeme taşıdığı
Grönland meselesi tekrar konuşulmaya başlandı. Trump’ın “Gerekirse kişi başına 100 bin dolar öderiz” minvalindeki çıkışı ilk söylendiğinde bir diplomatik şaka gibi algılanmıştı. Oysa mesele bir emlak pazarlığından ibaret değil. Konu, küresel jeoekonomi ve jeostratejinin tam merkezinde duruyor.
Grönland, yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük adası. Nüfusu 60 bin civarında. Ancak mesele nüfus değil; mesele yer altı kaynakları ve konum. İklim değişikliğiyle birlikte eriyen buzullar, Kuzey Kutbu’nu yalnızca çevresel bir kriz alanı olmaktan çıkarıp ekonomik bir fırsat alanına dönüştürüyor. Yeni deniz ticaret rotaları, nadir toprak elementleri ve enerji potansiyeli bölgeyi küresel güçlerin radarına sokmuş durumda.
ABD’nin ilgisi bu nedenle tesadüf değil. Kuzey Kutbu, Çin’in “Kutup İpek Yolu” stratejisinde yer alıyor. Rusya zaten askeri ve enerji altyapısıyla bölgede güçlü. ABD açısından Grönland, hem Çin’in hem Rusya’nın nüfuzuna karşı bir denge unsuru. Ayrıca ABD’nin Thule Hava Üssü hâlihazırda adada bulunuyor. Yani Washington için mesele yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda askeri.
Burada asıl dikkat çekici olan Avrupa’nın tutumu. Grönland, Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bir bölge. Dolayısıyla teknik olarak Avrupa’nın parçası. Ancak ABD’nin satın alma teklifine Avrupa’dan gelen tepki son derece sınırlı ve diplomatik tonla sınırlı kaldı. Güçlü bir stratejik refleks sergilenmedi.
Bu durum Avrupa’nın son yıllardaki genel jeopolitik pasifliğiyle uyumlu. Enerji krizinde ABD’ye bağımlı hale gelen Avrupa, savunma alanında NATO şemsiyesi dışında güçlü bir pozisyon geliştirebilmiş değil. Dolayısıyla Grönland meselesinde sert bir karşı duruş sergilemek, transatlantik ilişkileri gerebilecek bir risk olarak görülüyor olabilir.
Ekonomik açıdan bakıldığında Grönland’ın potansiyeli hafife alınmamalı. Nadir toprak
elementleri, modern teknolojinin temel girdileri arasında. Elektrikli araçlardan rüzgâr
türbinlerine, çip üretiminden savunma sanayine kadar geniş bir alanda kritik öneme sahipler. Bu minerallerin tedariki bugün büyük ölçüde Çin’in kontrolünde. ABD, alternatif kaynaklar arıyor. Grönland bu anlamda stratejik bir sigorta işlevi görebilir.
İklim değişikliğiyle açılması beklenen Kuzey Deniz Rotası da ticaret maliyetlerini düşürebilecek bir potansiyele sahip. Bu rota aktif hâle gelirse küresel lojistik dengeleri değişebilir. Böyle bir senaryoda Grönland’ın liman altyapısı ve kontrolü daha da kritik hâle gelir.
Peki Türkiye açısından mesele ne ifade ediyor? İlk bakışta uzak bir coğrafya gibi görünebilir. Ancak enerji, maden ve ticaret rotaları küresel sistemin omurgasını oluşturur. Küresel güç dengelerindeki her kayma, sermaye akımlarını ve emtia fiyatlarını etkiler. Türkiye gibi enerji ithalatçısı ve jeopolitik olarak hassas bir ülke için bu gelişmeler dolaylı ama önemli sonuçlar doğurabilir.
Sonuç olarak Grönland meselesi bir toprak alım-satımı değil; yeni dönemin güç haritasının tartışmasıdır. Avrupa’nın pasif tutumu ise küresel güç merkezinin Atlantik’in öte tarafında kalmaya devam ettiğini gösteriyor. Yirmi birinci yüzyılın ikinci çeyreği belki de kutuplarda şekillenecek. Sessiz görünen buzulların altında ciddi bir güç mücadelesi var.
