Finansal piyasalarda yerleşmiş bazı kabuller vardır. Bunlardan birisi de savaşların altın fiyatlarını yükselteceği düşüncesidir. Gerçekten de tarih boyunca jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde yatırımcılar güvenli liman olarak görülen altına yönelmiş, bu da fiyatların yükselmesine yol açmıştır. Ne var ki son yıllarda yaşanan bazı gelişmeler, bu ilişkinin sanıldığı kadar basit olmadığını gösteriyor. Savaş çıkmasına, jeopolitik risklerin yükselmesine ve küresel belirsizliğin artmasına rağmen altın fiyatlarının gerilediği dönemler yaşanabiliyor.
İlk bakışta bu durum çelişkili görünüyor. Çünkü altın, devlet garantisine ihtiyaç duymayan,
herhangi bir şirketin bilançosuna bağlı olmayan ve binlerce yıldır değer saklama aracı olarak kullanılan bir varlık. Bu nedenle savaş dönemlerinde yatırımcıların altına yönelmesi doğal kabul ediliyor. Ancak piyasalarda fiyatları belirleyen yalnızca olaylar değil, o olayların ekonomi üzerindeki etkileridir.
Altının fiyatını belirleyen en önemli değişkenlerden biri faizdir. Daha doğru bir ifadeyle reel faizdir. Çünkü altın, faiz veya temettü getirisi sağlamayan bir yatırım aracıdır. Bir yatırımcı altın aldığında elde ettiği kazanç yalnızca fiyat artışından oluşur. Buna karşılık tahvil veya mevduat gibi araçlar düzenli getiri sunar.
Savaşın başladığı ilk aşamada yatırımcılar genellikle güvenli liman arayışıyla altına yönelir. Fakat savaşın enerji fiyatlarını yükseltmesi ve bunun enflasyonu artırması halinde tablo değişmeye başlar. Özellikle petrol fiyatlarının yükselmesi, merkez bankalarının faiz indirimlerini erteleyeceği veya yeniden faiz artırabileceği beklentisini yaratır.
Petrol fiyatı yükselir → Enflasyon beklentisi artar → Faiz beklentisi yükselir → Tahviller daha cazip hale gelir → Altın talebi azalır.
Bu mekanizma, son dönemde Orta Doğu kaynaklı gerilimlerde açık biçimde görüldü. Yatırımcılar başlangıçta altına yönelse de, yükselen enerji fiyatlarının enflasyonu yeniden
canlandırabileceğini düşünerek pozisyonlarını değiştirmeye başladı. Özellikle ABD tahvil
faizlerindeki yükseliş beklentisi, altın üzerinde ciddi baskı yarattı.
Bir diğer önemli unsur doların gücüdür. Küresel finans sisteminde altın ile dolar arasında çoğu zaman ters yönlü bir ilişki bulunur. Belirsizlik dönemlerinde yatırımcılar yalnızca altına değil, aynı zamanda dolara da yönelir. Eğer piyasa aktörleri ABD ekonomisinin yüksek faizleri uzun süre sürdüreceğini düşünüyorsa dolar değer kazanır. Güçlenen dolar ise altının uluslararası piyasalardaki cazibesini azaltır.
İşin psikolojik boyutu da vardır. Finansal piyasalarda çoğu zaman fiyatlar gerçekleşen olayları değil, beklentileri satın alır. Eğer yatırımcılar savaş riskini önceden fiyatlamışsa, çatışma başladığında beklenen yükseliş gerçekleşmeyebilir. Hatta tam tersine, kâr satışları nedeniyle düşüş görülebilir. Piyasalarda sık kullanılan "söylentiyi al, haberi sat" yaklaşımı tam olarak bunu ifade eder.
Türkiye açısından bakıldığında ise altın konusu biraz daha farklıdır. Çünkü Türkiye'de altın
yalnızca bir yatırım aracı değil, aynı zamanda tasarruf kültürünün önemli bir parçasıdır. Kur hareketleri nedeniyle ons altın düşse bile gram altın yükselebilir. Bu nedenle küresel altın fiyatlarıyla Türkiye'deki yatırımcı deneyimi her zaman aynı olmayabilir.
Sonuç olarak altın fiyatlarını yalnızca savaşlar veya jeopolitik gelişmeler üzerinden açıklamak eksik bir analiz olur. Altının yönünü belirleyen asıl unsur; faizler, enflasyon beklentileri, doların gücü ve yatırımcı psikolojisinin birlikte oluşturduğu dengedir.
