Rüşvet, kayırma ve beceriksizlik yalnızca hukuki suç değildir; kentlerin hafızasına kazınan, silüeti bozan ve geleceği karartan bir vicdan meselesidir. Bursa ve Nilüfer örneği bize şunu açıkça gösteriyor: Yanlış yönetilen şehirler, en ağır bedeli yıllar sonra öder.
Son zamanlarda belediyeler üzerinden yükselen rüşvet, menfaat temini ve organize hareket etme iddiaları artık soyut tartışmalar olmaktan çıktı; somut mekânlara, sokaklara ve silüetlere kazındı. Bugün bazı şehirlerde bir binaya, bir yola ya da bir mahalle planına baktığınızda, yalnızca mimariyi değil, arkasındaki zihniyeti de okuyabiliyorsunuz. Çünkü kent suçları, en kalıcı izlerini betonda bırakır.
Bursa bunun en çarpıcı örneklerinden biridir. Doğanbey TOKİ uygulaması, ister çıkar odaklı tercihlerle ister açık bir beceriksizlikle yapılmış olsun, Bursa’nın tarihsel silüetini ve gelecekte anlatılacak kent hikâyesini geri dönülmez biçimde lekelemiştir. Ulu Cami’nin, Hanlar Bölgesi’nin, ovaya yaslanan yeşil dokunun yanına kondurulan bu yapılaşma, bir kentin estetik hafızasının nasıl hoyratça silinebileceğinin ders niteliğindeki örneğidir. Bu tablo, “kamu yararı” kavramının kâğıt üzerinde kalıp kalmadığını sorgulatır.
Nilüfer’e geldiğimizde ise mesele yalnızca yüksek binalar değildir. Bursa’nın en yeni ilçelerinden biri olan Nilüfer’de, yolların yılan gibi kıvrılması, köşeli sokaklar, anlamsız çıkmazlar ve ulaşımı zorlaştıran mahalle dokuları karşımıza çıkar. Şehircilikte bu tür planlamalar genellikle iki ihtimali düşündürür: Ya belirli arazi sahiplerinin parselleri bölünmesin diye yollar bilinçli biçimde eğilip bükülmüştür ya da işi yapanlar, modern şehircilik ilkelerinden habersizdir. Her iki ihtimal de ağırdır; biri etik ve hukuki sorunlara, diğeri ise açık bir kamu zararına işaret eder.
İşin özüne geldiğimizde, Nilüfer eski Belediye Başkanı Turgay Erdem’in adının neden bu kadar uzun süre ve bu kadar yoğun biçimde kamuoyunda konuşulduğu sorusu kendiliğinden ortaya çıkıyor. Yıllardır Nilüfer’de, yalnızca gazeteciler arasında değil, kahvehanelerde bile “verilen rüşvetler”, “çözülen işler” konuşuluyordu. Eğer bu iddialar gerçek dışıysa, neden bu kadar yaygın bir kanaat oluştu? Eğer gerçeklik payı varsa, ikinci ve daha ağır soru şudur: Neden bu kadar beklendi?
Kimi çevrelerde dillendirilen bir başka soru da, Turgay Erdem’in iddia edildiği gibi AK Partili iş insanlarının işlerini çözüp çözmediğidir. Bu tür iddialar, ancak yargı makamlarının ortaya koyacağı somut delillerle anlam kazanır. Gazeteciliğin ve vicdanın görevi, suç isnadı dağıtmak değil, soruyu doğru yere yöneltmektir: Kamu gücü, kim için ve ne karşılığında kullanıldı?
Bu tartışmaların içinde, Nilüfer eski İlçe Başkanı Fırat Yılmaz ismi de geçmektedir. Burada özellikle altını çizmek gerekir: Biz medya çalışanları için bu konu daha hassas bir zemindedir; çünkü Fırat Yılmaz, eski bir meslektaşımızdır. Adalet, tanıdık–tanımadık ayrımı yapmaz. Suç işlenirken orada değildik; söylenenlerin doğru olmamasını içtenlikle isteriz. Umarım Fırat Yılmaz suçsuzdur. Ancak eğer iddia edilen fiillerin bir karşılığı varsa, babası yargı mensubu olan bir kişi olarak hukukun üstünlüğüne herkesten önce kendisinin inanması gerekir. Hukuk, soyada da geçmişe de bakmaz.
Türk Ceza Kanunu bu tablo karşısında nettir. Rüşvet, irtikap, görevi kötüye kullanma, ihaleye fesat karıştırma ve örgütlü hareket etme iddiaları, yalnızca bireyleri değil, bir yönetim anlayışını sorgulatır. Etik açıdan ise mesele daha da ağırdır. Belediye koltukları, kişisel güç ve servet üretme alanları değildir; halkın vergileriyle emanet edilmiş sorumluluk makamlarıdır.
Kentler konuşur. Yanlış yapılan her plan, her ayrıcalıklı imar kararı, her görmezden gelinen usulsüzlük, yıllar sonra bir yol sıkışıklığı, bir beton yığını ya da kaybolmuş bir tarih olarak karşımıza çıkar. Bursa’nın ve Nilüfer’in yaşadıkları tam olarak budur.
Son söz yine aynı yerde duruyor: Hukuk konuşur, etik uyarır, vicdan susmaz. Belediyelerde asıl sınav, “yakalanmadan” yönetmek değil, emaneti kirletmeden teslim edebilmektir. Kentlerimize borcumuz var. Bu borç, ancak şeffaflıkla, cesaretle ve gerçek bir hesaplaşmayla ödenir.
